ሓፂር ታሪኽ ህይወት ተጋዳሊት ነፃነት ኣስፋው

ሓፂር ታሪኽ ህይወት ተጋዳሊት ነፃነት ኣስፋው

ተጋዳሊትነፃነትኣስፋው፣ ካብ ኣቡኣ ኣስፋው ንጉስን ኣዲኣ መምህር ተበርህ ተወልደመድህንን 17 መስከረም 1937 ዓ.ም ኣብ ዞባ ማእከል ትግራይ ከተማ ዓድዋ ተወሊዳ፡፡ ዕድሚኣ ንትምህርቲ ምስ በፅሐ ኣብ ዓድዋ ቀዳማይ ብርኪ ቤትትምህርቲ ንግስተ ሳባ ካብ 1ይ ክሳብ 8ይ ክፍሊ ከምኡእውን ካብ 9ይ ክሳብ 12 ክፍሊ ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ቤት ትምህርቲ እቴጌ መነን ናይ ካልኣይ ብርኪ ትምህርታ ዛዚማ፡፡ ድሕሪ እዚ ኣብ ኣዲስ ኣበባ በቲ ናይቲ ጊዜ ዪኒቨርሲቲ ኮሌጅ ኣዲስ ኣበባ ዝበሃል ዝነበረ ብማሕበራዊ ሳይንስ (ባችለር ኦፍ ኣርት) ተመሪቓ፡፡ ቀፂላ ኣብ ሚኒስተር ሓበሬታ ብሞያ ጋዜጠኝነት እናሰርሐት ምስፀንሐት ናብ ዓዲ ወፃኢ ኣምሪሓ፣ ኣብ ትካል ድምፂ ሬድዮ ጀርመ (ዶቼዌሌ) ብሞያ ጋዜጠኝነት ንኣስታት 9 ዓመት ሰሪሓ፡፡

ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ተጋዳሊት ነፃነት ኣስፋው እንትንርአ ድማ፣ ብ1966 ዓ.ም ኣብ ኣውሮፓ ማሕበር ተምሃሮ ኢትዮጵያውያን ሓደ ክፋሉ ደጋፊ፣ ደሓር መኢሶን ዝኾነ ውድብ ብካልእ ክፋል ድማ ደጋፊ ኢህአፓ ዝኾነ፣ ፌደሬሽን ኣብ ሕቶ ብሄር ዝተፈለየ መርገፂ ወሲዳን ካብ ኩሎም ተፈልያን ናብ ማሕበር ተጋሩ ኣውሮፓ ተፀምቢራ፡፡

ህዝባዊ ፍቕርን ፃምእ ብሄራዊ ሓርነትን ዝነበራ መንእሰይ ነፃነት ኣስፋው፣ ኣብ ኣውሮፓ እናሃለወት ንዝተወሰኑ ዓመታት ኣባል ስርዒት ህወሓት ኮይና እናገልገለት ድሕሪ ምፅናሕ፣ ብ1972 ዓ.ም ነቲ ዝክፈላ ዝነበረ ዝለዓለ መሃያ ከምኡ እውን ኣብኡ ዝነበረ ምችዊ መነባብሮ ኣውሮፓ ራሕሪሓ ምስ ህዝባን ምውጋንና ብምግዳል ወሪዳ፡፡ ካብ ወፃኢ ናብ ሜዳ ወሪዳ፣ መስርዕ ህወሓት ምስሓዘት ድማ ካብ 1972 ዓ.ም ክሳብ ምዝዛም 1976 ዓ.ም ኣብ ክፍሊ ፖለቲካ (04) ዝተፈላለዩ ውድባውን ህዝባውን ዕማማት እናፈፀመት ፀኒሓ፡፡
ተጋዳሊት ነፃነት፣ ቀንዲ ምድባ ኣብ ባዶ ኣርባዕተ እኳ እንተነበረት ምድብ እንተይገደባ ኣብ ኩሉዓውደ ስራሕቲ ብፍልጠትን ብተግባርን ዝተሰነየ ንጡፍን ዙርያ መለሽን ተሳትፎ ነይሩዋ፡፡ ንኣብነት ኣብ ገፀር ናይ ዝነብራ ኣዴታት፣ መናእሰይ፣ ሽማግለታት ኩነታት ብዝርዝር መፅናዕቲ ተካይድ ነይራ፡፡

ኣብ ሰነዳት ውድብ ህወሓት ብዛዕባ ምስረታ ባይቶ፣ መቐሎ መሬት፣ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ተጋዳሊት ነፃነት ዝኣከበቶ ሓበሬታን ዝፀሓፈቶም ፅሑፋትን ብዙሓትእዮም፡፡ ምስ ህዝቢ እንትትራኽብ ነቲ ህዝቢመሲላ፣ ኣኽቢራ ብልቢ ምርድዳእ እትኽእል ፍልይቲ ተጋዳሊት እውን ነይራ፡ ፀገም ህዝባ ተገንዚባ መቃለስን መፍትሒ ኣንፈታት እትሕብር ስለዝነበረት ብልሙድ፣ ብስሩዕ ዘይተመደበት ግን ድማ ስራሕቲ ክፍሊ ህዝቢ ብምስራሕ እትፍለጥ ዝነበረት ተጋዳሊት እያ ነፃነት፡፡

ካብዚ ሓሊፉ ንጋዜጠኛታት፣ጉጅለ ኪነት ህወሓት ስልጠናታት ትህብ እውን ነይራ፡፡ ብተወሳኪ ብናይ ባዕላ ተበግሶ መሃይምነት ንዘይኣጥፍኣ መገብቲ ኣንስትዮ ብውልቀ ፅርየት፣ ዝሓሸ ስርዓት ኣመጋግባ ንህክባ ትምህርቲ ትህብ ነይራ፡፡ ድሕሪ 1976 ዓ.ም ውድባዊ ተልእኾ ተሓንጊጣ ናብ ኣውሮፓን ኣሜሪካን ዝከደት ኮይና ኣብኡ ኣብ ማሕበራዊ ረድኤት ትግራይን ማሕበር ልምዓት ትግራይን ስርሓ ቀፂላ፡፡ ኣብቲ እዋን ነፃነት ኣብኡ ምስ ዝነበሩ ተቃለስቲ፣ ደገፍቲ ልምዓትን ፈተውቲ ህዝቢ ትግራይን ብምትሕብባር ማሕበር ልምዓት ትግራይ ኣብ ምምስራት ናይ ባዕላ ክታም ኣንቢራ እያ፡፡

ድሕሪ ምድምሳስ ፋሽሽታዊ ስርዓት ደርግ ድማ ናብ ዓዳ ብምምላስ ኣብ ዝተፈላለዩ ህዝባውን መንግስታውን ዕማማት ብፍላይ ድማ ኣብ ምጥንካር ዲፕሎማስያውን ስራሕቲ ርክብ ህዝብን ብልዑል ተወፋይነትን ህዝባዊ ዕላማን ትነጥፍ ነይራ፡፡ ካብዚ ሓሊፉ ተጋዳሊት ነፃነት ኣስፋው፣ ካብ 1989 ዓ.ም ክሳብ 1990 ኣብ ዝነበረ ጊዜ ንምፅሓፍ ታሪክ ህዝቢ ትግራይ ሓበሬታ ክእከብ ውድባዊ መደብ ኣብ ዝወረደሉ እዋን ንሳ ኣብቲ ዕማም ካብቶም መፅናዕቲ ዝገበሩ ሓንቲ እያ፡፡

ወራር ሻዕብያ ምስ ኣጋጠመ ካብ 1990 ዓ.ም ክሳብ 1992 ዓ.ም ንክልተ ዓመት ምሉእ ናይ ቅድመ ግንባር ወሃቢት ቃል መንግስቲ ክትከውን ተመዲባ ብልዑል ተወፋይነት፣ ህዝባውን ሞያውን ሓላፍነት ዝሰርሐት እንትትከውን ሽዑ ብሰንኪ እቲ ኲናት ዝተመዛበሉ ወገናት፣ ምሩኻት፣ ኣብ ቅድመ ግንባር ዝነበረ ህዝቢ እናዘራረበት ኣብቲ ኲናት ዝነበረ ሓበሬታ ንህዝቢ ዝመገበት ኣብ ርእሲ ምዃና ካብ ዓዲ ወፃኢ ንዝመፁ ጋዜጠኛታት እናመርሐት መስዋእትነት ኣብ ዝሓትት ውዕሎ፣ታሪክ እናዘከሮ ዝነብር እጃም ፈፂማ እያ፡፡ ማሕበረሰብ ዓለም ብዛዕባ ኲናት ኢትዪ-ኤርትራ ትክክለኛ ምስልን ሓበሬታን ንክህልዎ ኣብ ምግባር እውን ልዑል ግደ ነይሩዋ፡፡

1993 ዓ.ም ኣመራርሓ ውድብ ዝተፈለላዩ መርገፂ ሒዞም ኣብ ክልተ እንትምቀሉ ተጋዳሊት ነፃነት ኣስፋው፣ ምስቲ ኣብዝሓ ካድረ ህወሓት እያ ተሰሊፋ፡፡ ድሕሪ ሓዱሽ ጉዕዞ ተሃድሶ ካብ 1994 ዓ.ም ክሳብ 2003 ዓ.ም ተጋዳሊት ነፃነት ኣስፋው፣ ንወረዳ ታሕታይ ማይጨው ወኪላ ኣብ ቤት ምክሪ ተወከልቲ ህዝቢ ፌደራል ንሰለስተ መርሃ ግብሪ ኣገልጊላ እያ፡፡ ኣብ ሚኒስተር ሓበሬታ ብመዓርግ ሚኒስተር ዲኤታ ካብ ምግልጋላ ሓሊፋ ኣብ ባይቶ ወከልቲ ህዝቢ ፌደራል፣ ኣብ ጥምረት ኣባላት ፓርላማ ኢህወዴግ ምክትል ፀሓፊት ኮይና ውድባውን ህዝባውን ዕማም ፈፂማ፡፡ ኣብ ምጥንካር ልምዓታውን ዴሞክራስያውን መስመር ጠጠው ኢላ ናብቲ ዝለዓለ ውፍይነትን ሓላፍነትን ዝሓትት ኣባል ማእከላይ ኮሚቴ ህወሓት ኮይና ተመሪፃ ኣገልጊላእያ፡፡ ድሕሪ 2003 ዓ.ም ድማ ናይ ምብራቕ ኣፍሪካ በየነ መንግስትታት (ኢጋድ) ዳይሬክተር ሰላምን ድሕንነትን ብምዃን ኣብ ሃገረ ጁቡቲ ዝነበረ ቤት ፅሕፈት ንኢትዮጵያ ወኪላ ኣገልጊላ፡፡ ድሕሪ እዚ ኣብ ውድብ ሕብረት ኣፍሪካ ናይ ኢጋድ ኦዲተር ብምዃን ክሳብ 2010 ዓ.ም ብልዑል ሞያዊ ሓላፍነት ሰሪሓ፡፡

ተጋዳሊት ነፃነት ኣስፋዉ፣ ካብ 2008 ዓ.ም ናይ ኢትዮጵያ ልእክቲ ኮይና ኣብ ርእሲ ምግልጋላ፣ ኣባል ቦርድ ምስናድ ታሪክ ቃልሲ ህዝቢ ትግራይ ብምዃን እናሰርሐት ዝፀንሐት እንትትከውን ምስዚ ተልእኮ ደሪባ ብፍሉይ ኣብ ምስናድ ታሪክ ደቂ ኣንስትዮ ትግራይ እውን ብመሪሕነት ትነጥፍ ነይራ፡፡ ታሪክን ጉዕዞ ቃልስን ተጋዳሊት ነፃነት ኣስፋው ከምዚ እናቀፀለ ኣብ 2011 ዓ.ም ሃንደበታዊ ስብራት እግሪ ምስኣጋጠማ ናብ መጥባሕቲ ኣትያ ሕክምናዊ ኣገልግሎት እናተገበረላ ድሕሪ ምፅናሕ 30 ለካቲት 2012 ዓ.ም ኣብ 75 ዓመት ዕድምኣ ካብዛ ዓለምብሞት ተፈልያ ኣላ፡፡

ተጋዳሊት ነፃነት ኣስፋው፣ ብ1966 ዓ.ም ኣንፃር ዘውዳዊ ስርዓት ሓያል ናዕቢ ምስተፈጠረ ካብ ጀርመን ኮለኝ ፀብፃቢት ዶቼ ዌሌ ኮይና ናብ ኢትዮጵያ-ኣዲስ ኣበባ ምስኣተወት ሽዑ ሓንቲ ጓል ኣንስተይቲ ዝወለደት እንትትከውን ሽም ጓላ እውን ኣብዮት ኣማኒኤል ኢላ እያ ሰይማታ፡፡ተጋዳሊት ነፃነት ንጓላ ኣብዮት /ወያነ/ ኢላ ምስያማ ኩለንትንኣ ምስ ህዝቢ ዝወገነት ተቓላሲት ምንባራ የመላኽት፡፡ ካብዚ ሓሊፉ ነታ ኣብዮት ኢላ ዝሰየመታ ጓላ እኳስ ግቡእ ጊዜ ከይሃበት ናብ ቃልሲ ዝወፀት ከም ሽማ ናይ ነፃነትን ቃልስን ትእምርቲ ነይራ፡፡

ኩሉ ህይወታ ንቃልሲ ዘወፈየት፣ ከም ኣዶ ርህርህቲ፣ ከም ተጋዳሊት ፅንዕቲ ዝነበረት ነፃነት ኣስፋው፣ መወዳእታ ሓሚማ ናብ ክፍሊ መጥባሕቲ ኣብ ዝኣተወትላ እዋን ናይ ቀረባ ቤተሰባ እትዛረቦ ቃል እንታይ ይህሉ ኢሎም እንትሓተዋ፣ “ኣነ ክነብር ከለኹ ተጋዳሊት፣ እንትመውት ተጋዳሊት፣ ካብ ንጉሆ ጀሚረ ተጋዳሊት እየ፡፡“ ከም ዝበለት ቃል ኣንደበታ ዝሰምዑ ምስክርነቶም ይገልፁ፡፡

ተጋዳሊት ነፃነት ኣስፋው፣ ከምቲ ዝበለቶ ካብ ብጉሓታ ፈታዊት ዓዲ፣ ፈታዊት ህዝቢ፣ ውፍይቲ ተቓላሲት፣ ኣብ ዋሐዚ ታሪክ ትግራይ ናይ ባዕላ ኣሰር ዘንበረት እናተጋደለትን እናተዓወተትን ንዓና ሕድሪ ገዲፋ ዝሓለፈትን ዓለምለካዊት ድምቕቲ ኮኸብ ነይራ፡፡

ክብርን መጎስን ንስውኣትና!!
ቃል ስወኣትና ኣይነዕብርን!!
ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ
1መጋቢት 2012 ዓ.ም
መቐለ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *